AMALAN KOMUNIKASI KEPIMPINAN WANITA MELAYU DALAM MENYEIMBANGKAN NILAI BUDAYA MELAYU DAN KEPERLUAN ORGANISASI: SUATU KAJIAN FENOMENOLOGI
LEADERSHIP COMMUNICATION PRACTICES AMONG MALAY WOMEN LEADERS IN BALANCING MALAY CULTURAL VALUES AND ORGANIZATIONAL NEEDS: A PHENOMENOLOGICAL STUDY
DOI:
https://doi.org/10.35631/IJLGC.1145054Keywords:
Budaya Melayu (Malay Culture), Fenomenologi (Phenomenology), Komunikasi Kepimpinan (Leadership Communication), Kesantunan Strategik (Strategic Politeness), Pemimpin Wanita (Women Leaders)Abstract
Amalan komunikasi kepimpinan wanita Melayu berlaku dalam keadaan yang menuntut kejelasan keputusan organisasi dan pada masa yang sama memelihara adab, maruah serta hubungan sosial. Walaupun kajian tentang kepimpinan wanita semakin berkembang, bukti tentang cara nilai budaya beroperasi dalam interaksi kepimpinan harian masih terbatas. Kajian ini bertujuan: (i) menghuraikan prinsip komunikasi kepimpinan wanita Melayu berasaskan nilai budaya; (ii) menganalisis penggunaan komunikasi lisan dan bukan lisan dalam amalan kepimpinan; dan (iii) mengenal pasti cabaran komunikasi serta strategi adaptasi ketika nilai budaya Melayu dan keperluan organisasi perlu diseimbangkan. Kajian fenomenologi kualitatif melibatkan lima pemimpin wanita Melayu di Riau yang dipilih secara persampelan bertujuan dengan pengenalpastian peserta turut dibantu melalui rujukan bola salji (snowball) apabila sesuai. Data diperoleh melalui temu bual separa berstruktur, pemerhatian dan dokumen sokongan, kemudian dianalisis secara tematik dengan bantuan NVivo 12. Ketelusan analisis diperkukuh melalui transkripsi verbatim, triangulasi sumber, perbandingan merentas peserta, jejak analisis dan refleksi penyelidik. Empat tema utama dikenal pasti: kesantunan sebagai asas legitimasi; penggunaan komunikasi lisan dan bukan lisan secara bersepadu; adaptasi register formal-tidak formal mengikut khalayak dan generasi serta penggunaan musyawarah, hormat dan amanah terhadap keputusan organisasi. Dapatan menunjukkan bahawa kesantunan bukan kelembutan pasif, tetapi strategi untuk mengekalkan ketegasan sambil melindungi maruah dan hubungan. Kajian ini menyumbang kepada literatur komunikasi kepimpinan dengan menunjukkan cara nilai budaya Melayu berfungsi sebagai sumber komunikasi dalam pembinaan autoriti, kepercayaan dan penerimaan organisasi.
Malay women leaders communicate under two simultaneous demands: organisational decisions must remain clear while manners, dignity, and social relationships are preserved. Although scholarship on women's leadership has expanded, evidence showing how local cultural values operate in everyday leadership interaction remains limited. This study aimed to: (i) describe culturally grounded principles of leadership communication among Malay women leaders; (ii) analyse the use of verbal and non-verbal communication in leadership practice; and (iii) identify communication challenges and adaptive strategies used when Malay cultural values and organisational needs must be balanced. A qualitative phenomenological design involved five Malay women leaders in Riau, purposively selected, with participant identification also supported by snowball referrals where appropriate. Data were generated through semi-structured interviews, observation, and supporting documents and were analysed thematically with NVivo 12. Analytical transparency was strengthened through verbatim transcription, source triangulation, cross-participant comparison, an analytic trail, and researcher reflexivity. Four themes were identified: politeness as a basis of leadership legitimacy; integrated verbal and non-verbal communication; adaptation between formal and informal registers across audiences and generations; and the use of deliberation, respect, and trustworthiness in organisational decision-making. The findings showed that politeness was not passive softness but a strategy for maintaining firmness while protecting dignity and relationships. The study contributes to leadership communication scholarship by showing how Malay cultural values can serve as communication resources in constructing authority, trust, and organisational acceptance.
Downloads
References
Acker, J. (1990). Hierarchies, jobs, bodies: A theory of gendered organizations. Gender & Society, 4(2), 139-158. https://doi.org/10.1177/089124390004002002
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE.
Eagly, A. H., & Carli, L. L. (2007). Women and the labyrinth of leadership. Harvard Business Review, 85(9), 62-71.
Eagly, A. H., & Karau, S. J. (2002). Role congruity theory of prejudice toward female leaders. Psychological Review, 109(3), 573-598. https://doi.org/10.1037/0033-295X.109.3.573
Galsanjigmed, E., & Sekiguchi, T. (2023). Challenges women experience in leadership careers: An integrative review. Merits, 3(2), 366-389. https://doi.org/10.3390/merits3020021
Hall, E. T. (1976). Beyond culture. Anchor Press/Doubleday.
Hendrawan, N. N., & Simorangkir, D. N. (2024). Gendered leadership and role congruity in Jakarta's public relations industry. Journal Communication Spectrum: Capturing New Perspectives in Communication, 14(1), 28-38. https://doi.org/10.36782/jcs.v14i1.2532
Kumar, A., Siscawati, M., Anggriani, S., Ratnasari, Nailah, & Willetts, J. (2023). A mosaic of identities, opportunities, and challenges: How intersectionality shapes the experiences of female water, sanitation, and hygiene entrepreneurs in Indonesia. Asian Journal of Women's Studies, 29(3), 385-412. https://doi.org/10.1080/12259276.2023.2248807
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE.
Mohanty, C. T. (2003). Feminism without borders: Decolonizing theory, practicing solidarity. Duke University Press.
Northouse, P. G. (2022). Leadership: Theory and practice (9th ed.). SAGE.
Oktaviani, F. H. (2024). Indonesian women leaders navigating hegemonic femininity: A Gramscian lens. Gender, Work & Organization, 31(2), 472-493. https://doi.org/10.1111/gwao.13084
Othman, N., Radin A. Rahman, R. S. A., Abdullah, N., & Ramly, R. (2023). Female leadership in Malaysia: Issues and challenges. Asian Women, 39(1), 1-21. https://doi.org/10.14431/aw.2023.12.39.1.1
Rahman, A., & Susilo, A. (2024). The analysis of women's leadership communication styles in group communication. e-Bangi: Journal of Social Sciences & Humanities, 21(3), 697-705. https://doi.org/10.17576/ebangi.2024.2103.55
Sakhiyya, Z., & Locke, K. (2019). Empowerment vs. meritocracy discourses in Indonesian public universities: The case of female leaders. Asian Journal of Women's Studies, 25(2), 198-216. https://doi.org/10.1080/12259276.2019.1610210
Tenas Effendy. (2004). Tunjuk ajar Melayu: Butir-butir budaya Melayu Riau. Balai Kajian dan Pengembangan Budaya Melayu.
Trenggono, N., Wardhani, A. C., Ashaf, A. F., Aryanti, N. Y., & Kartika, T. (2025). Communication patterns and adaptation in maintaining academic culture among women leaders: A study of symbols and rituals at the University of Lampung (2023-2024). Frontiers in Communication, 10, 1560656. https://doi.org/10.3389/fcomm.2025.1560656
Yanti, F., & Amaliah, E. (2024). Women's leadership communication patterns in the political areas in Lampung province Indonesia. Sexuality, Gender & Policy, 7(2), 152-176. https://doi.org/10.1002/sgp2.12093
